Trong khuôn khổ Phiên thứ 2 của Hội thảo Khoa học liên Viện – Trường lần thứ I, BSNT.CKI. Phan Công Chiến, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, đã trình bày chuyên đề “Cập nhật chẩn đoán hình ảnh trong tiêu hóa – gan mật”.
Không phải mọi bất thường ở gan, mật hay đường ruột đều được nhìn thấy rõ bằng cùng một phương pháp. Lựa chọn đúng kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh có thể giúp phát hiện tổn thương sớm hơn, đánh giá chính xác mức độ bệnh và kịp thời điều chỉnh kế hoạch điều trị.
.png "BSNT.CKI. Phan Công Chiến - Cập nhật chẩn đoán hình ảnh trong tiêu hóa – gan mật, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM")
Bài báo cáo không chỉ giới thiệu các kỹ thuật hình ảnh mới mà tập trung vào một vấn đề thực hành quan trọng: Khi nào phương tiện hình ảnh chuyên sâu thực sự giúp thay đổi chẩn đoán và kế hoạch điều trị?
Chẩn đoán hình ảnh cần xuất phát từ câu hỏi lâm sàng
MRI-PDFF giúp định lượng mỡ gan
MRE hỗ trợ đánh giá xơ hóa gan
MRI gan chuyên sâu giúp phát hiện ung thư gan nhỏ
Phát hiện di căn gan ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị
Công nghệ CT mới trong theo dõi u gan
CTE và MRE trong bệnh lý ruột
AI hỗ trợ quy trình chẩn đoán hình ảnh
Chọn đúng phương tiện giúp tối ưu hiệu quả chẩn đoán
Trong tiếp cận bệnh lý gan mật, siêu âm thường là phương tiện đầu tay. Khi phát hiện bất thường, người bệnh có thể được chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc MRI gan mật đa thì.
Các kỹ thuật chuyên sâu như MRI-PDFF, MRE và MRI với chất tương phản đặc hiệu tế bào gan không nhất thiết phải áp dụng cho mọi trường hợp.
Thông điệp xuyên suốt của chuyên đề là: Không phải kỹ thuật nào cũng cần cho mọi người bệnh; điều quan trọng là lựa chọn đúng phương tiện để trả lời đúng câu hỏi lâm sàng.
Siêu âm có ưu điểm dễ thực hiện và phổ biến, nhưng kết quả còn phụ thuộc vào người thực hiện. Phương pháp này cũng khó định lượng chính xác lượng mỡ trong gan và hạn chế khi theo dõi những thay đổi nhỏ theo thời gian.
MRI-PDFF cho phép định lượng tỷ lệ mỡ gan. Kỹ thuật đa echo Dixon còn có thể đồng thời hỗ trợ đánh giá tình trạng quá tải sắt.
Phương pháp này hữu ích trong: Đánh giá người hiến gan, phân tầng mức độ gan nhiễm mỡ, theo dõi đáp ứng điều trị, so sánh sự thay đổi giữa các lần kiểm tra.
Khi cần định lượng mỡ hoặc theo dõi điều trị, MRI-PDFF có giá trị cao hơn siêu âm hoặc CLVT thường quy.
Mức độ xơ hóa là một trong những yếu tố quan trọng quyết định nguy cơ tiến triển bệnh gan.
Quan sát hình thái gan trên siêu âm hoặc CLVT có thể không phản ánh đầy đủ xơ hóa ở giai đoạn sớm. MRE giúp đo độ cứng mô gan, từ đó hỗ trợ phân tầng nguy cơ.
Báo cáo giới thiệu việc phối hợp giữa: Chỉ số FIB-4, kỹ thuật đo độ đàn hồi, MRE, MRI-PDFF, men gan AST.
Mô hình MAST kết hợp tỷ lệ mỡ gan, độ cứng gan và AST nhằm hỗ trợ nhận diện nhóm có nguy cơ cao mắc viêm gan nhiễm mỡ tiến triển.
Khi nghi ngờ xơ hóa hoặc bệnh gan nhiễm mỡ nguy cơ cao, sự phối hợp các chỉ số này có thể giúp bác sĩ cân nhắc theo dõi, điều trị hoặc sinh thiết.
Đối với người bệnh viêm gan B hoặc xơ gan, phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan có ý nghĩa rất lớn.
Trong một số trường hợp, chỉ số AFP tăng nhưng CLVT đa thì chưa ghi nhận rõ tổn thương. Khi đó, MRI với chất tương phản đặc hiệu tế bào gan có thể giúp phát hiện những nốt rất nhỏ trên thì gan mật.
MRI chuyên sâu cũng hỗ trợ phân biệt giữa một số tổn thương lành tính và ác tính. Tuy nhiên, kết quả cần được đánh giá cùng: Tình trạng viêm gan hoặc xơ gan, tiền sử bệnh, các xét nghiệm liên quan, đặc điểm tổn thương qua nhiều thì chụp, tiêu chuẩn phân loại hình ảnh chuyên ngành, không nên đưa ra kết luận chỉ dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ.
Ở người bệnh ung thư đại trực tràng, việc xác định chính xác số lượng và vị trí các nốt di căn gan có thể thay đổi kế hoạch phẫu thuật hoặc can thiệp.
MRI sử dụng chất tương phản đặc hiệu tế bào gan có khả năng phát hiện thêm những nốt nhỏ mà CLVT chưa thể hiện rõ.
Những thông tin này giúp bác sĩ: Đánh giá khả năng phẫu thuật, xác định phạm vi cắt gan, lựa chọn vị trí đốt u, điều chỉnh chiến lược điều trị toàn thân.
Sau can thiệp điều trị u gan, vật liệu được sử dụng trong thủ thuật có thể gây nhiễu hình ảnh và làm khó việc nhận diện mô u còn hoạt động.
Các công nghệ CT mới như CT năng lượng kép và CT đếm photon có thể hỗ trợ giảm nhiễu, tăng độ tương phản và phát hiện phần mô còn bắt chất tương phản.
Những kỹ thuật này còn có tiềm năng hỗ trợ nhận diện các khối u nhỏ tăng sinh mạch, đặc biệt khi hình ảnh thông thường chưa đủ rõ.
Ở người bệnh đau bụng kéo dài hoặc siêu âm ghi nhận dày thành ruột, CTE và MRE có thể giúp đánh giá toàn bộ thành ruột và những đoạn nằm ngoài tầm quan sát của nội soi.
Các phương pháp này hỗ trợ: Xác định vị trí và chiều dài đoạn ruột tổn thương, đánh giá mức độ viêm, phát hiện hẹp, rò hoặc áp xe, đánh giá tổn thương ngoài lòng ruột, hỗ trợ phân biệt bệnh Crohn với lao ruột.
CTE và MRE không thay thế nội soi hoặc mô bệnh học. Tuy nhiên, chúng bổ sung thông tin về các đoạn ruột khó tiếp cận, biến chứng và phạm vi tổn thương.
Trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng trong nhiều khâu của hình ảnh học gan mật: Rút ngắn thời gian chụp, tự động phân đoạn gan, tìm kiếm tổn thương, đo kích thước và thể tích, hỗ trợ phân loại tổn thương.
Dù vậy, AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên sự kết hợp giữa hình ảnh, triệu chứng, xét nghiệm, mô bệnh học và kinh nghiệm của bác sĩ.
Qua chuyên đề, BSNT.CKI. Phan Công Chiến nhấn mạnh: MRI-PDFF phù hợp khi cần định lượng mỡ gan, MRE hỗ trợ phân tầng xơ hóa, MRI gan chuyên sâu giúp phát hiện HCC và di căn nhỏ, CTE/MRE giúp đánh giá bệnh lý ruột toàn diện hơn, AI hỗ trợ quy trình nhưng không thay thế bác sĩ.
Chẩn đoán hình ảnh chỉ phát huy tối đa giá trị khi kỹ thuật được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh và mục tiêu lâm sàng rõ ràng.
Nội dung bài viết nhằm cập nhật kiến thức chuyên môn, không thay thế chỉ định chẩn đoán hình ảnh của bác sĩ.
