Theo BSCKI. Lê Công Thiện – Khoa Ngoại Tổng Hợp, Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng, sau phẫu thuật rách sụn chêm, bệnh nhân cần phối hợp giữa điều trị, dinh dưỡng và tập phục hồi chức năng. Ăn uống đúng cách giúp duy trì thể trạng, hạn chế mất cơ do giảm vận động và tạo điều kiện thuận lợi để trở lại sinh hoạt hoặc tập thể thao.
1. Vai trò của dinh dưỡng sau phẫu thuật rách sụn chêm
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi rách sụn chêm
Sụn chêm là cấu trúc nằm giữa xương đùi và xương chày, có vai trò hấp thụ và phân bố lực, đồng thời góp phần duy trì sự ổn định của khớp gối. Khả năng lành của tổn thương sụn chêm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí, kích thước và dạng vết rách, tuổi, tình trạng khớp gối cũng như phương pháp điều trị.
Một phần sụn chêm, đặc biệt ở vùng phía trong, có nguồn cung cấp máu hạn chế. Vì vậy, quá trình hồi phục có thể kéo dài và không thể chỉ dựa vào một loại thực phẩm hoặc sản phẩm được cho là “bổ khớp”.
Trên thực tế, không có thực phẩm nào có thể trực tiếp làm liền phần sụn chêm bị rách. Dinh dưỡng có vai trò cung cấp năng lượng và các dưỡng chất cần thiết để hỗ trợ cơ thể sửa chữa mô, duy trì sức mạnh cơ, sức khỏe xương và thể trạng trong quá trình phục hồi.
Trong đó, protein là một nhóm dưỡng chất quan trọng. Protein tham gia duy trì và phục hồi cơ bắp, đồng thời hỗ trợ quá trình sửa chữa các mô quanh khớp. Sau phẫu thuật, việc giảm mức độ vận động có thể khiến cơ đùi suy giảm nếu bệnh nhân không được cung cấp đủ dinh dưỡng và không thực hiện chương trình tập phù hợp.
Các nguồn protein có thể lựa chọn gồm thịt nạc, thịt gà, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa, đậu hũ, đậu nành và các loại đậu.
Bên cạnh đó, vitamin C cần thiết cho quá trình tổng hợp collagen – một thành phần quan trọng của nhiều mô liên kết. Bệnh nhân có thể bổ sung vitamin C từ ổi, cam, bưởi, kiwi, dâu tây, ớt chuông, bông cải xanh và các loại rau quả khác.
2. Những nhóm thực phẩm nên ưu tiên trong giai đoạn phục hồi
Sưng và đau là những biểu hiện có thể gặp trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật. Vì vậy, chế độ ăn nên được xây dựng cân đối, đa dạng và ưu tiên thực phẩm giàu dưỡng chất.
Omega-3 là nhóm chất béo không bão hòa có vai trò hỗ trợ điều hòa phản ứng viêm trong cơ thể. Các nguồn omega-3 thường gặp gồm cá hồi, cá thu, cá mòi, hạt lanh, hạt chia và hạt óc chó.
Nghệ và gừng có thể được sử dụng như gia vị trong chế biến món ăn nhằm đa dạng hóa khẩu phần. Tuy nhiên, thực phẩm không có vai trò thay thế thuốc hoặc các phương pháp điều trị y khoa. Bệnh nhân vẫn cần sử dụng thuốc và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ.
Từ góc độ dinh dưỡng, BSCKI. Võ Thị Út Huệ – Trưởng Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng khuyến nghị chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật rách sụn chêm cần được điều chỉnh dựa trên thể trạng, cân nặng, mức độ vận động và các bệnh lý đi kèm của từng người.
Việc ăn uống quá hạn chế có thể khiến khẩu phần không cung cấp đủ protein, vitamin và khoáng chất, từ đó ảnh hưởng đến việc duy trì khối cơ và thể trạng trong quá trình phục hồi.
Bên cạnh protein và omega-3, bệnh nhân cũng cần chú ý đến canxi và vitamin D. Đây là hai dưỡng chất có vai trò đối với sức khỏe xương và chức năng cơ.
Canxi có nhiều trong sữa và các sản phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn nguyên xương, tép nhỏ và một số loại rau xanh đậm. Vitamin D có thể được cung cấp qua thực phẩm và việc tiếp xúc với ánh nắng phù hợp. Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng canxi hoặc vitamin D liều cao; việc bổ sung cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Ngoài ra, bệnh nhân cần uống đủ nước phù hợp với cân nặng, mức độ vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe. Những người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu kiểm soát lượng dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.
3. Sau phẫu thuật sụn chêm, chúng ta nên hạn chế thực phẩm gì?
Những thực phẩm nên và không nên ăn sau phẫu thuật sụn chêm
Một trong những câu hỏi thường gặp là bệnh nhân có phải kiêng thịt bò, thịt gà, trứng hoặc xôi sau phẫu thuật hay không.
Theo bác sĩ chuyên khoa Dinh dưỡng: “Bệnh nhân không cần loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này khỏi khẩu phần nếu không có dị ứng, bệnh lý cần hạn chế hoặc hướng dẫn riêng từ bác sĩ”.
Các nguồn thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa và đậu cũng cung cấp protein cần thiết để duy trì và phục hồi cơ bắp. Ngược lại, việc hạn chế quá nhiều loại thực phẩm có thể khiến khẩu phần thiếu năng lượng và dưỡng chất vào thời điểm cơ thể đang cần điều kiện thuận lợi để phục hồi.
Bệnh nhân nên hạn chế đồ uống nhiều đường, bánh kẹo, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ và thực phẩm chế biến sẵn. Nên ưu tiên thực phẩm tươi và các phương pháp chế biến đơn giản như hấp, luộc, kho, nướng hoặc áp chảo với ít dầu để duy trì khẩu phần cân đối.
Kiểm soát cân nặng cũng là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật sụn chêm. Khi cân nặng tăng, tải trọng tác động lên khớp gối cũng tăng, trong khi bệnh nhân có thể cần hạn chế vận động.
Tuy nhiên, không nên nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh trong giai đoạn sau phẫu thuật. Bệnh nhân nên điều chỉnh khẩu phần phù hợp nhưng vẫn đảm bảo đủ protein, vitamin và khoáng chất để duy trì sức cơ và hỗ trợ cơ thể phục hồi.
4. Gợi ý thực đơn sau phẫu thuật sụn chêm
Thực đơn sau phẫu thuật sụn chêm không cần quá phức tạp. Nguyên tắc quan trọng là phối hợp đa dạng các nhóm thực phẩm và đảm bảo đủ năng lượng, protein, rau củ, trái cây và chất béo phù hợp.
Bữa sáng có thể lựa chọn cháo cá hồi nấu cùng rau xanh và một phần cam hoặc kiwi. Bữa trưa có thể sử dụng cơm trắng hoặc cơm lứt, kết hợp với ức gà áp chảo ít dầu, rau xanh và canh củ quả. Bữa phụ có thể sử dụng sữa chua không đường cùng một lượng vừa phải hạt óc chó hoặc hạnh nhân. Bữa tối có thể lựa chọn cá thu sốt cà chua, cơm, bông cải xanh và trái cây
Đây là thực đơn mang tính tham khảo, bệnh nhân nên chủ động tư vấn thêm với bác sĩ để có lộ trình rõ ràng và phù hợp với thể trạng. Các khẩu phần cụ thể cần được cá thể hóa dựa trên tuổi, cân nặng, tình trạng dinh dưỡng, mức độ vận động và các bệnh lý đi kèm. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ đánh giá chính xác hơn tình trạng của bệnh nhân để xác định nhu cầu năng lượng, dưỡng chất và khẩu phần phù hợp cho từng giai đoạn hồi phục. .
Dinh dưỡng cần kết hợp với phục hồi chức năng trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật
Chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật rách sụn chêm sẽ hỗ trợ quá trình hồi phục tốt hơn khi được kết hợp với chương trình phục hồi chức năng phù hợp.
Bệnh nhân cần tái khám đúng hẹn, thực hiện bài tập theo hướng dẫn và tăng dần mức độ chịu lực, vận động theo từng giai đoạn. Không nên tự tăng hoặc giảm cường độ tập khi chưa được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
Không nên tự tăng hoặc giảm cường độ tập quá sớm khi chưa được bác sĩ chỉ định. Quá trình phục hồi sụn chêm cần sự phối hợp giữa phẫu thuật – dinh dưỡng – phục hồi chức năng. Bệnh nhân có thể chủ động trao đổi với bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch phù hợp theo từng giai đoạn sau phẫu thuật.
Tại Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng, đội ngũ bác sĩ sẽ phối hợp và đồng hành cùng bệnh nhân trong giai đoạn phục hồi, từ phục hồi chức năng đến chương trình dinh dưỡng phù hợp.