Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 17,9 triệu người tử vong do các bệnh tim mạch, chiếm 32% tổng số ca tử vong trên toàn cầu. Trong khi đó, nhiều yếu tố liên quan đến bệnh tim mạch như huyết áp, đường huyết và mỡ máu hoàn toàn có thể được phát hiện và kiểm soát từ sớm.
1. Mỡ máu cao ảnh hưởng đến tim mạch như thế nào?
Mỡ máu cao ảnh hưởng đến tim mạch và làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Mỡ máu cao, hay rối loạn lipid máu, là tình trạng một hoặc nhiều thành phần lipid trong máu ở mức không phù hợp. Khi xét nghiệm mỡ máu, bác sĩ thường quan tâm đến cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol và triglyceride.
Trong đó, LDL-cholesterol (LDL-C) là một trong những chỉ số quan trọng khi đánh giá nguy cơ bệnh tim mạch do xơ vữa.
Có thể hình dung động mạch giống như những “đường ống” đưa máu đến tim, não và các cơ quan. Khi LDL-C duy trì ở mức cao trong thời gian dài, cholesterol có thể tích tụ trong thành động mạch. Theo thời gian, những vùng tích tụ này góp phần hình thành mảng xơ vữa, khiến lòng mạch ngày càng hẹp và máu lưu thông khó khăn hơn.
Đây là lý do mỡ máu cao không đơn thuần là việc “chỉ số xét nghiệm vượt chuẩn”. Điều đáng quan tâm hơn là những thay đổi đang diễn ra bên trong hệ thống mạch máu.
Nếu xơ vữa xuất hiện tại động mạch vành, là những mạch máu nuôi cơ tim, lượng máu đến tim có thể bị giảm. Khi tình trạng trở nên nghiêm trọng, nguy cơ bệnh động mạch vành và nhồi máu cơ tim có thể tăng lên.
Mỡ máu cũng không chỉ liên quan đến tim. Khi quá trình xơ vữa ảnh hưởng đến các động mạch đưa máu lên não, nguy cơ xảy ra đột quỵ cũng cần được đặc biệt lưu ý.
2. Từ mảng xơ vữa đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ
Mảng xơ vữa nứt vỡ hình thành cục máu đông gây nhồi máu cơ tim và đột quỵ
Mối liên hệ giữa mỡ máu cao, tim mạch và đột quỵ nằm ở quá trình xơ vữa động mạch.
Mảng xơ vữa có thể phát triển dần theo thời gian và làm thu hẹp lòng động mạch. Trong một số trường hợp, bề mặt mảng xơ vữa bị tổn thương hoặc nứt vỡ. Khi đó, cơ thể có thể hình thành cục máu đông tại vị trí tổn thương.
Nếu cục máu đông làm tắc động mạch vành, dòng máu nuôi cơ tim bị gián đoạn và có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.
Nếu tình trạng tắc nghẽn xảy ra ở hệ thống mạch máu nuôi não, một vùng não có thể không nhận đủ máu và oxy, từ đó gây đột quỵ.
Chính vì vậy, kiểm soát mỡ máu không nên chỉ được hiểu là cố gắng đưa một con số trên phiếu xét nghiệm về mức bình thường. Mục tiêu quan trọng hơn là giảm nguy cơ tổn thương mạch máu và các biến cố tim mạch trong tương lai.
3. Ai nên chú ý đến nguy cơ mỡ máu cao và bệnh tim mạch?
Bệnh tim mạch thường không đến từ một yếu tố duy nhất. Nguy cơ có thể tăng lên khi nhiều vấn đề sức khỏe và thói quen sinh hoạt cùng tồn tại.
Những yếu tố thường gặp bao gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc, thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, đường và chất béo không có lợi. Tuổi cao, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm và một số bệnh mạn tính cũng có thể làm tăng nguy cơ.
Trong cuộc sống hằng ngày, nguy cơ đôi khi bắt đầu từ những điều rất quen thuộc: ngồi làm việc nhiều giờ nhưng ít vận động, thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, món chiên rán, ăn nhiều đường, tăng cân kéo dài hoặc hút thuốc.
Một yếu tố riêng lẻ chưa thể nói lên toàn bộ nguy cơ. Nhưng khi mỡ máu cao đi cùng tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, nguy cơ tim mạch tổng thể có thể cao hơn và cần được đánh giá toàn diện.
Bên cạnh kiểm tra sức khỏe định kỳ, một số dấu hiệu cũng không nên bỏ qua như đau hoặc tức ngực, khó thở khi vận động, tim đập nhanh hoặc không đều, nhanh mệt hơn bình thường, chóng mặt, ngất hoặc phù chân.
Đặc biệt, nếu xuất hiện đau hoặc cảm giác đè nặng ở ngực đột ngột, khó thở nhiều, ngất hoặc một triệu chứng nghiêm trọng mới xuất hiện, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
4. Kiểm tra và kiểm soát mỡ máu như thế nào để bảo vệ tim mạch?
Một số đánh giá thường được sử dụng gồm đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, HbA1c và xét nghiệm lipid máu với các chỉ số cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride.
Trong trường hợp cần đánh giá sâu hơn về tim mạch, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc Holter điện tâm đồ, Holter huyết áp nhằm phát hiện những bất thường không xuất hiện ngay tại thời điểm thăm khám.
Song song với việc theo dõi các chỉ số, những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày cũng có ý nghĩa quan trọng. Mỗi người nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp; hạn chế thực phẩm nhiều muối, đường, chất béo bão hòa và đồ chế biến sẵn; duy trì vận động phù hợp, kiểm soát cân nặng và tránh hút thuốc.
Đối với người mắc đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp cũng là một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ tim mạch.
Nếu đã được bác sĩ chỉ định thuốc điều trị mỡ máu hoặc các bệnh lý liên quan, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều chỉ vì kết quả xét nghiệm đã trở về mức bình thường.
Theo BSCKII. Đôn Thị Thanh Thủy – Khoa Khám Bệnh, Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng, việc chủ động kiểm soát mỡ máu có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ đột quỵ. Bên cạnh mỡ máu, huyết áp, đường huyết, cân nặng và các yếu tố nguy cơ khác cũng cần được xem xét đồng thời, thay vì chỉ tập trung vào một chỉ số riêng lẻ.
Đừng chờ đến khi xuất hiện đau ngực, khó thở hoặc những dấu hiệu bất thường mới bắt đầu quan tâm đến trái tim. Chủ động tầm soát nguy cơ tim mạch tại Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng giúp phát hiện sớm những bất thường về huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các yếu tố liên quan, qua đó bác sĩ Chuyên khoa Nội Tim mạch trực tiếp tư vấn hướng theo dõi và kiểm soát phù hợp với từng người.
Tầm soát sớm – hiểu đúng nguy cơ – kiểm soát kịp thời là những bước quan trọng để bảo vệ hệ tim mạch và giảm nguy cơ xảy ra các biến cố nghiêm trọng về sau.